Platform van interventies bij sociale praktijken en dynamieken

Beginpagina > Nieuws en analyses > Zorgen voor september

Zorgen voor september

5 septembre 2009

Met het einde van de vakantie moeten gezinnen opnieuw een versnelling hoger schakelen. De ouders hervatten het ‘werk’, en moeten dus de ‘zorg’ voor het jong grut aan anderen overlaten… Maar wacht even, wil dat dan zeggen dat ‘zorgen’ geen ‘werk’ is, tenzij je in de ‘zorgsector’ werkt? Maar, zoals een weekblad zich op zijn cover afvroeg, wie betaalt dan de zorg voor de kleintjes? Of nog: hoe verhouden zich zorgarbeid en loonarbeid?

Ons land kent momenteel een babyboom. Een groeiend aantal twintigers wil zijn kinderwens niet op de lange baan schuiven om carrière te maken, terwijl dertigers die dat wel deden, nu aan een inhaalbeweging toe zijn. Goed nieuws allemaal, ware het niet dat al deze gezinnen beroep willen doen op kinderopvang, terwijl er al een schrijnend tekort aan opvangplaatsen bestaat. Ook het aantal grootouders dat kleinkinderen kan of wil opvangen, daalt…vaak zijn ze zelf nog aan het werk of hebben ze het druk met andere projecten

De voor de hand liggende oplossing is natuurlijk om bijkomende plaatsen in de kinderopvang te creëren. Maar dat mag niet uit het oog doen verliezen dat de grond van het probleem eigenlijk elders ligt. Reproductieve arbeid, d.i. de zorg voor en opvoeding van kinderen die nodig zijn voor de samenleving (én de arbeidsmarkt) van morgen, wordt in onze maatschappij niet als ‘echte’ arbeid gezien. Wie thuis blijft om een gezin groot te brengen, werkt zogezegd niet. Maar wie precies dezelfde taken tegen betaling vervult (in een crèche of als onthaalmoeder), werkt dan weer wel. Niet zozeer de inhoud of het maatschappelijk belang van de uitgevoerde arbeid, maar wel het feit dat deze in geld wordt vertaald, verheft een bepaalde taak tot (echt) ‘werk’ Een ander voorbeeld hiervan is de notie ‘huisvrouwenloon’! Alleen wie tegen betaling kinderen opvoedt, bouwt eigen sociale rechten en pensioenrechten op. Thuisblijvende moeders genieten nu wel van afgeleide rechten via de arbeid van hun partner, maar komen in een zeer kwetsbare positie als deze relatie niet stand houdt. Het aantal kinderen dat ze intussen opgevoed hebben, is dan voor hun maatschappelijke status van geen enkele tel. Integendeel, hoe meer kinderen, hoe kwetsbaarder ze als alleenstaande moeder vaak worden.

Dat de samenleving een dergelijke spanning tussen loonarbeid en zorgarbeid toelaat, is onaanvaardbaar. Dat werd ook voor de zomervakantie op pijnlijke manier duidelijk. Een ouder op weg naar het werk vergat toen om langs de crèche te rijden; het kind stierf in de wagen op de bedrijfsparking. Bij de berichtgeving werd de analyse gemaakt dat dit soort drama’s te maken hebben met het teveel aan stress bij de ouders. Daarmee lijkt men ‘aannemelijk’ te maken dat mensen - zelfs levensnoodzakelijke – zorgtaken wel eens kunnen vergeten : de loonarbeid neemt nu eenmaal zoveel mentale ruimte in, dat het “begrijpelijk” is dat de zorgarbeid er niet meer bij kan.

Maar waar blijft de analyse van de oorzaak van dat soort stress? Hoe is het mogelijk dat loonarbeid zo allesoverheersend is geworden, dat blijkbaar alleen de meest stressbestendige ouders er ook zorgtaken bij kunnen nemen? Daar zit toch het echte gevaar voor een duurzame samenleving ! We mogen er immers gerust van uitgaan dat dit soort drama’s maar het topje van de ijsberg vormen, dat al ontelbare kinderen in de auto of elders vergeten werden, maar dan zonder dramatische afloop en zonder dat de media er aandacht voor vroegen. Door de ‘arbeidsdruk’ komt telkens opnieuw de zorg voor kinderen, zo noodzakelijk voor de duurzaamheid van de samenleving, in het gedrang. De diverse taken die de maatschappij nodig heeft om goed te functioneren, worden m.a.w. beslist niet allemaal gelijk gewaardeerd…

Flora wil ook het komende werkjaar, samen met de vele partners, werken aan een andere, meer duurzame verdeling en valorisatie van arbeid. Verder in dit nummer leest u al enkele pistes die we daarvoor bewandelen. We wensen u veel leesplezier en een goede start!