Platform van interventies bij sociale praktijken en dynamieken

Beginpagina > Nieuws en analyses > Verwarrende tijden

Verwarrende tijden

27 juin 2012
Tussen Rio en Los Cabos, een genderanalyse

Op 20 juli lezen we in de krant dat de G20 in het Mexicaanse Los Cabos beslist heeft om niet te bezuinigen, maar op economische groei te mikken. We lezen ook over de start van de Rio +20 conferentie, die alternatieven moet zoeken voor een economie die nu al de reserves van anderhalve planeet vereist. Euh, hoezo, groei?

Wie vandaag de krant leest, weet niet meer zo goed wat te denken over de berichtgeving. Enerzijds lijkt het een goede zaak dat de besparingswoede wat bekoelt. Als overheden moeten besparen, zullen immers vooral de kwetsbare groepen dat voelen. Als meer en meer mensen uit de boot vallen, en de sociale ongelijkheid toeneemt, wordt niemand daar beter van(1). Maar anderzijds roept groei dan ook weer ecologische – en dus op termijn ook economische en sociale – doemscenario’s op. Als we vandaag al zo sterk de grenzen van de planeet overschrijden, dan leidt nog meer economische groei toch alleen maar sneller naar de afgrond (2)?

MET EEN GENDERBRIL ZIE JE MEER

Het helpt om de berichtgeving met een genderbril te lezen. Het heersende economische systeem heeft immers niet alleen tot ecologische problemen geleid, maar ook tot een sterke ongelijkheid tussen diverse groepen. Die ongelijke maatschappelijke posities zijn niet het gevolg van zeg maar ‘biologische’ eigenschappen van mensen, maar wel van socio-economische, politieke en academische machtsmechanismen. Het concept ‘gender’ werd dan ook door het feminisme ingevoerd om die machtsmechanismen te ontmaskeren die vooral vrouwen treffen. Geleidelijk aan werd duidelijk dat ook tussen diverse groepen van vrouwen (en mannen) onderling gelijkaardige mechanismen spelen. Het inzicht groeide dat echte emancipatie niet bereikt is zolang niet alle mensen van elke vorm van onderdrukking bevrijd zijn. “De bevrijding van racisme van gekleurde vrouwen, de bevrijding van klasse-onderdrukking van arme vrouwen, de bevrijding van heteroseksisme van lesbische vrouwen, de bevrijding van ageisme van jonge en oude vrouwen, de bevrijding van etnocentrisme van vrouwen uit het Zuiden…” Ook de onderdrukking van de natuur en het ontnemen van kansen aan toekomstige generaties, tenslotte, kan als sociale constructie ontmaskerd worden(3).

Hoe helpt de genderanalyse om al die machtsconstructies te doorprikken? Door samen met kansarme, laaggeschoolde en geïmmigreerde vrouwen naar de sociale werkelijkheid te kijken, is in het werk van Flora geleidelijk aan een andere ‘constructie’ ontwikkeld om de socio-economische werkelijkheid te denken. Zolang de notie arbeid versmald wordt tot ‘tewerkstelling’ door een bedrijf met vooral privéwinst als doel, dan is het niet te verwonderen dat zorgen voor de (belangen van) de toekomstige generaties als ‘onproductief’ wordt afgedaan, en de kosten ervoor op de gemeenschap worden afgeschoven. Vrouwen zijn altijd aan de marge van dat systeem gebleven. Door naar de vrouwen te luisteren en hun ervaring en visie te bundelen, is een breder beeld van arbeid gegroeid, dat we het 5Types of Work Integrating Network (kort: 5-TWIN) noemen, in geïntegreerde en holistische visie waarin diverse rollen op evenwichtige wijze een plaats moeten hebben.

WELVAART EN/OF WELZIJN ?

In die visie is welvaart ook niet tegengesteld aan welzijn. Uiteraard moet er productieve arbeid zijn om aan de materiële noden van mensen tegemoet te komen. En natuurlijk moet daarbij niet iedereen zelf voor alle behoeften instaan – als ieder zijn of haar eigen huis, schoenen, fiets, kookpannen of lampen moest produceren, zouden nog weinig mensen een comfortabel leven leiden. Daarvoor is het goed dat er ‘producenten’ zijn die hun goederen of diensten efficiënt en vakkundig aanbieden. De sleutelvraag van de economie luidt dan ook of ze erin slaagt iedereen een kwaliteitsvol leven en welzijn te bieden. De grote ongelijkheid tussen arm en rijk toont aan dat dit vandaag zeker niet het geval is. Als je ziet hoeveel ‘stuff’ er geproduceerd en weggegooid wordt (4), waarbij grondstoffen uitgeput raken en het milieu vervuild, dat scoort het huidig economisch systeem ook daarop niet goed. Het economische systeem heeft zijn doelstelling versmald tot het creëren van welvaart (een doel dat alleen voor de economisch sterken gehaald wordt), maar heeft dit losgekoppeld van welzijn als parameter. Productie is zo een doel op zich geworden, dat boven alle andere rollen staat. Ook persoonlijk welzijn, zorg en sociale arbeid tellen maar als arbeid mee als ze gecommercialiseerd worden en geld opbrengen. In deze logica is een zwaar verkeersongeval dus goed voor ‘de economie’, want de kosten die dit met zich meebrengt, doen het BBP stijgen. De dominante economie hanteert dus een maatstaf van welvaart die niets meer met welzijn te maken heeft. In het 5-TWIN model van arbeid wordt welzijn voorop gesteld, en ‘materieel welzijn’, het kunnen voorzien in de materiële noden, maakt daar deel van uit, maar in evenwicht met het persoonlijk welzijn, het welzijn van een ruimere gemeenschap en van toekomstige generaties.

VOL HOOP EN MOED

is het naïef om te denken dat productieve arbeid weer ten dienste kan staan van menselijk welzijn? Zijn mensen bereid hun privégeld te investeren in bedrijven zonder daarbij alleen maar te streven naar maximale winst te koste van de gemeenschap en de planeet? Zijn consumenten bereid bij hun koopgedrag niet alleen naar prijs en comfort te kijken, maar ook rekening te houden met de impact op het milieu en sociale rechtvaardigheid? Het toenemend succes van coöperatieve bedrijven en duurzame banken, fair trade en collectieve consumptie (zoals car-sharing en co-housing) is in elk geval een hoopgevend teken ! burgers zijn niet langer alleen maar ‘verontwaardigd’. Ze bundelen ook hun krachten om de zaken samen anders te organiseren, solidair en coöperatief. Nu blijft de vraag hoe we al die mooie, veerkrachtige initiatieven ook kunnen bundelen en versterken. Flora maakt er in elk geval zijn missie van, vol hoop en goede moed. Iedereen is welkom om zich bij ons aan te sluiten !


Nota’s

(1) Onderzoek toont aan dat in landen met grote sociale ongelijkheid het welzijn van alle bevolkingsgroepen – zowel arm als rijk – erop achteruit gaat. Zie Richard Wilkinson & Kate Pickett : The spirit level. Why more equal societies almost always do better. Allen Lane, 2009

(2) Een recent rapport aan de Club van Rome maakt projecties van hoe de planeet eraan toe zal zijn als de economie op dezelfde manier blijft groeien als de voorbije decennia; op heel wat vlakken laat dit het einde van de groei zien. Zie Jorgen Randers (2012). 2052. A Global Forecast for the Next Forty Years. Vermont: Chelsea Green

(3) Jeanneke van de Ven (2008). Val Plumwood: van ecofeministische rationaliteitskritiek naar intersoortelijke dialoog. Oikos, 45, nr. 2, 14-24

(4) Naar de bekende filmpjes van Annie Leonard