Platform van interventies bij sociale praktijken en dynamieken

Beginpagina > Nieuws en analyses > Jaar van de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting : een balans

Jaar van de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting : een balans

7 décembre 2010
Armoede als structurele keerzijde van een socio-economisch systeem


Het jaar 2010 stond in heel Europa in het teken van de strijd tegen de armoede. Voor Flora was dit een uitgelezen kans om de eigen missie en visie als netwerk een stevige duw in de rug te geven. Want er is nog een lange weg te gaan…

Dat armoede nog bijlange niet als een structureel probleem van onze samenleving erkend wordt, is recent nog duidelijk gebleken. In de voorbije maanden haalden een aantal menselijke drama’s het nieuws. Een mama liet haar pasgeboren baby achter in een station; een dertiger kan de zorg voor zijn vader, een Alzheimerpatiënt, niet langer aan; een mama doodt haar kleine zoontje dat ontroostbaar is omdat zijn papa niet naar hem omkijkt… Ongetwijfeld vormen deze berichten het topje van de ijsberg, want alleen als dit soort drama’s een dodelijke afloop kennen, komen ze onder de publieke aandacht. Maar de manier waarop over die feiten wordt bericht, leert ons veel hoe mensen naar ‘de marge’ van wat sociaal aanvaardbaar is, worden gedreven.

Nemen we één casus. De mama die enkele jaren terug haar pasgeboren kind in een station achterliet, werd opgespoord en vervolgd. De rechter vond dat er een signaal moest worden gegeven: een moeder die haar hulpeloze kind achterlaat, dat kan een samenleving niet accepteren. Toch oordeelde de hij dat er ook ‘verzachtende’ omstandigheden waren: de mama had financiële en psychische problemen, waardoor ze minder in staat was om de zorg voor haar kind op te nemen. Als we op deze redenering de genderanalyse van arbeid toepassen, leert ons dat veel over de structurele kenmerken van armoede. In die analyse – die Flora in de voorbije 15 jaar ontwikkelde op grond van actieonderzoeken met laaggeschoolde vrouwen – wordt gekeken in welke mate er een evenwicht is tussen vier vormen van arbeid: zorg, productieve, sociale en zelfarbeid. Het bewaken van het evenwicht wordt als vijfde type arbeid gezien . Laat ons dus eens naar de maatschappelijke analyse van dit drama kijken, en zien welke gendermechanismen daarin een rol spelen.

Om te beginnen wordt in dit verhaal merkwaardig genoeg over de vader van de baby met geen woord gerept. De zorg wordt dus enkel en alleen als de verantwoordelijkheid van de moeder voorgesteld. Bovendien wordt er een lineair verband gelegd tussen de zorgarbeid en andere vormen van arbeid. Als de moeder maar eerst ‘haar’ financiële moeilijkheden (productieve arbeid) en ‘haar’ psychische problemen (zelfarbeid) had opgelost, dan was ze wellicht beter in staat geweest ‘haar’ zorgarbeid op te nemen. Valt het u ook op dat er nergens wordt gesproken van de noden en problemen die zich in de sociale dimensie situeren? Als op het microniveau - in het gezin – de vader van alle verantwoordelijk ontheven wordt (of zich ervan ontheven acht), is dat dan ook niet een deel van het probleem? Ook op maatschappelijk niveau blijft de sociale dimensie volledig buiten het vizier. Het feit dat in onze samenleving mensen alleen de verantwoordelijkheid moeten dragen voor een zorgarbeid die hen compleet boven het hoofd groeit, zegt toch evenveel over het functioneren van onze maatschappij als over de individuele burgers?

Zolang de die structurele (‘sociale’) kant van de problemen niet onder ogen wordt gezien, blijft de hele armoedestrijd machteloos. Tussen het genderblinde macroniveau (de ongelijke verdeling en valorisering van de rollen in de samenleving) en het onrechtvaardige microniveau (waar mensen met zorgarbeid volkomen aan hun lot worden overgelaten), daartussen wil Flora het mesoniveau als essentiële maatschappelijke kracht naar voren schuiven. We doen dat door organisaties te helpen om mensen bijeen te brengen en hen een traject te bieden ‘van ik naar wij’. We doen dat door groepen van kansarme vrouwen (en mannen) toegang tot de publieke ruimte te bieden. We deden dit in het kader van het Europees jaar in de vorm van een ‘Agora’ waar 360 vrouwen hun boodschap konden brengen als bijdrage aan de Wereldvrouwenmars. Daarnaast maakten (en maken) de teamleden van Flora op diverse fora, conferenties, debatten en rondetafels de genderexpertise kenbaar. Ook deden – en doen - we dat door samen te werken met alle mogelijke organisaties die de genderanalyse vanuit hun eigen invalshoek verder willen toetsen, uitdiepen, verfijnen en verspreiden, en die zo van Flora een open en dynamisch netwerk helpen te maken.

Nog een laatste verzuchting: als alle opleidingen en beroepsgroepen - van sociaal werker over journalist tot advocaat of rechter - nu eens meer oog zouden hebben voor de genderanalyse, zouden we dan al niet een hele grote stap vooruit zetten in het bestrijden van armoede en uitsluiting? Door mensen op te sluiten in hun ‘persoonlijke’ verantwoordelijkheid, worden ze immers structureel en systematisch ‘uitgesloten’ van het sociale weefsel dat iedereen nu eenmaal nodig heeft om een evenwichtig leven te kunnen uitbouwen. De strijd tegen uitsluiting moet dus niet alleen oog hebben voor het activeren en responsabiliseren van die individuen, maar evenzeer voor het genderbewust en duurzaam maken van de samenleving. Als 2011 het jaar van de vrijwilliger wordt, dan is dat misschien de uitgelezen gelegenheid om de ‘sociale arbeid’ als essentiële dimensie van het duurzaam samenleven in de kijker te zetten. Er is werk aan de winkel !


Eindnoten

(1) Vandaar dat het genderanalysekader van arbeid ook wel met het letterwoord ‘5-TWIN’ wordt aangeduid, wat staat voor “Five Types of Work Integrating Network”. Om het evenwicht in beeld te brengen, gebruiken we een visuele figuur. Taal heeft immers als nadeel dat het lineair is en dus altijd ‘eerst’ van één vorm van arbeid spreekt en dan pas van andere, wat dan weer als een hiërarchie of causale orde gezien kan worden. Het gaat er juist om de eenzijdige klemtoon op dit soort lineair denken te doorbreken, en te leren ‘oordelen’ of en hoe het evenwicht wordt verstoord, zowel op individueel als op organisatie- of maatschappelijk niveau.