Platform van interventies bij sociale praktijken en dynamieken

Beginpagina > Nieuws en analyses > Genderspeak: van vrouwenklap naar een nieuw begrippenkader

Genderspeak: van vrouwenklap naar een nieuw begrippenkader

Hoe maatschappelijke vernieuwing onder (oude) woorden brengen ?

Sinds zijn ontstaan als netwerk probeert Flora aan maatschappelijke verandering en sociale duurzaamheid te werken. Toegegeven, de term duurzaamheid stond bij de oprichting van de vzw niet in de statuten. Maar als je kijkt naar de thema’s die vandaag – vooral sinds de bankencrisis – het maatschappelijke debat beheersen, dan kan je er niet omheen dat de wijze waarop Flora al die tijd de uitsluiting van laaggeschoolde vrouwen (samen met hen) probeert te begrijpen en te bestrijden, meer dan ooit actueel is.

Als netwerk van organisaties die met kansarme en laaggeschoolde vrouwen (en mannen) naar oplossingen zoekt, ontwikkelt Flora al sinds meer dan 15 jaar een specifieke expertise rond de mechanismen die tot uitsluiting en kansarmoede leiden. Hoeft het gezegd dat vooral het economisch model dat privé winstbejag als hoogste doel voorop stelt, daar een centrale rol in speelt? Ook de sociale wetten zijn zonder uitzondering op dat mechanisme gebaseerd. Activering, toeleiding naar of voorbereiding op de arbeidsmarkt - waarbij ‘markt’ verwijst naar de interactie tussen diverse actoren met privéwinst als doel - zijn centrale mantra’s van het armoedebeleid, het gelijke kansen- en onderwijsbeleid… Uiteraard wil ook Flora dat iedereen zijn plaats in het economische bestel krijgt, we zijn tenslotte een netwerk voor vorming en tewerkstelling…

Maar jaren van actie-onderzoek hebben ons ook telkens opnieuw duidelijk gemaakt dat het overwicht van de loonarbeid – lees: de monetair vergoede arbeid – over de andere rollen die mannen en (vooral) vrouwen in de samenleving opnemen, leidt tot de ongelijke posities en keuzemogelijkheden en tot een steeds toenemende sociale kloof. Het volstaat dan ook niet om op individueel (of micro-) niveau te werken en mensen meer ‘competitief’ te maken. Empowerment van kwetsbare groepen kan maar succesvol zijn als tegelijk de samenleving leert hoe ze zich kan organiseren volgens andere, meer coöperatieve en inclusieve principes. En om die veranderingen op macroniveau tot stand te brengen, moeten ook organisaties en bedrijven (op mesoniveau) over hun maatschappelijke rol en meerwaarde (kunnen) nadenken.

Dat maakt de boodschap van Flora vaak moeilijk en complex. We zijn nu eenmaal gewend om te denken in lineaire, oorzakelijke verbanden. Ligt het aan de vrouwen zelf dat ze een hoger armoederisico lopen? Maken ze de foute keuzes? Of ligt het aan de moedwil van de werkgevers, die liever verkassen naar lage loonlanden waar men (nog) niet moeilijk doet over de combinatie arbeid-gezin? Of is het de overheid die met werkloosheidsuitkeringen mensen in armoedevallen lokt? Maar juist dit of-of denken maakt dat we in steriele discussies terechtkomen waarin het eigen grote gelijk belangrijker wordt dan het bereiken van dieper inzicht en duurzame oplossingen. We moeten dus leren om en-en te denken, of zelfs en-en-en-en…

Gelukkig begint ook elders het inzicht te groeien dat het lineair-causale denken geen recht doet aan de complexiteit van de dingen. De systeemtheorie toont aan dat de duurzaamheid van systemen afhankelijk is van het evenwicht tussen efficiëntie (iedereen in hetzelfde model duwen en onderlinge competie stimuleren) en veerkracht (ruimte laten voor diversiteit en van daaruit nieuwe verbanden leren creëren). Beide zijn nodig, tegelijk en in onderling evenwicht. Ook de inzichten die Flora doorheen zijn actie-onderzoeken ontwikkelt, hebben een ‘ander’ kader en een ‘nieuw’ taalgebruik nodig om correct begrepen te kunnen worden. Om dat kader uit te drukken, kunnen we niet anders dan de bestaande taal te gebruiken, ook al proberen we daarmee een nieuwe benadering van de realiteit uit te drukken. Via Coulissen proberen we dat stukje bij beetje te verhelderen. Tegelijk nodigen we iedereen van harte uit om op de Floradagen met ons in discussie te gaan en samen verder te onderzoeken hoe we maatschappelijke problemen en uitdagingen anders kunnen benaderen.

Het vernieuwen van taal en begrippen is soms een moeizaam proces, maar is ook niet verstoken van humor. Bij het schrijven van artikels of teksten onder het wakende oog van de spellingscorrectie – u weet wel, die computerfunctie die rode kabbelende lijntjes trekt onder fout gespelde woorden – gebeurt het wel eens dat onze genderterminologie door dit technologische genie niet wordt herkend. Uit beleefdheid (of nieuwsgierigheid) vraag ik mijn computer dan wel eens welke spellingssuggesties hij voor me heeft. En ja hoor, ook die technologische taalknobbel blijkt een gendertrekje te hebben.

Flora organiseerde in oktober 2010 – in het kader van het jaar van de armoede – met vierhonderd laaggeschoolde vrouwen uit heel België een Vrouwenagora rond het thema ‘gemeenschappelijk goed’. Agora, zegt mijn computer middels het rode lijntje, dat ken ik niet. Als correctie suggereert hij ‘Angora’, een type schaap dat warme zachte wol produceert. Aha, beste computer, productieve arbeid is je beter bekend dan sociale en zelfarbeid, lijkt het. Nog beter wordt het als ik een suggestie vraag voor ‘vrouwenagora’. Dan komt hij op de proppen met ‘vrouwenjager’! (Euh, waarom niet vrouwenangora, eigenlijk?) Nu is het zo dat in het oude Griekenland de Agora de plaats was waar de burgers over gemeenschappelijke aangelegenheden discussieerden en aan politiek deden. De vrouwen waren er niet welkom (of werden er ‘verjaagd’), werden niet als volwaardige burgers aanzien. Ook in onze samenleving is burgerschap en participatie een rol waar deze groep nog steeds moeilijk toegang toe krijgt. De vrouwenagora wil daarom ook laaggeschoolde en kansarme vrouwen, afkomstig van hier of elders, een plek bieden waar ze het woord kunnen nemen en waar hun stem in het publieke debat gehoord kan worden. Alleen zo – met hen - kunnen we aan een meer participatieve, democratische en rechtvaardige samenleving werken. De term ‘mannenjager’ of ‘mannenverjaging’ komt hier dus niet bij kijken, integendeel. We gaan samen of we gaan niet (vooruit).

En mijn computer? Ach die heeft het inmiddels geleerd. ‘Toevoegen aan woordenlijst’, zei ik hem. En ja hoor, hij was meteen akkoord!