Print

Weg met girlpower

Liesbeth van Impe, chef politiek bij het Nieuwsblad, vindt het woord ‘girlpower’ maar niets. Haar klacht luidt als volgt.

“Als vrouwen voor gelijke rechten vechten, dan gebeuren er wel eens rare dingen. Persoonlijk heb ik nooit begrepen wat er bevrijdend is aan het in brand steken van bh’s. Of waarom het scheren van okselhaar een ideologische kwestie zou zijn. Maar ach, je moest er waarschijnlijk bij zijn om het te begrijpen. Wat ik echter nooit zal snappen, is waarom we ooit dachten dat het een goed idee was om het feminisme af te stoffen door het plots ’girlpower’ te gaan noemen.

Het was ergens in de jaren negentig. Het feminisme zelf was misschien nog niet oubollig, maar de meeste feministes wel. Heel wat vrouwen vonden dat de strijd intussen wel gestreden was. Er moesten nieuwe rolmodellen gevonden worden. En in iets wat alleen maar een collectieve verdwazing kan geweest zijn, vonden sommigen de Spice Girls wel een goed idee. De Spice Girls! Ook op televisie waren er nieuwe vrouwelijke heldinnen: jonge vrouwen als Buffy, the vampire slayer die een nieuw soort zelfbewustzijn moesten uitstralen. Girlpower, met andere woorden.

Toegegeven, het feminisme kon wel een afstofbeurt gebruiken. En het mocht wel wat speelser, het was allemaal zo serieus. Geen wonder dat vrouwen de reputatie kregen geen gevoel voor humor te hebben. Maar girlpower als alternatief? Nee, dat was echt geen goed idee.

Al die nieuwe rolmodellen hadden één iets gemeen: ze waren niet alleen zeer succesvol -sommigen redden op televisie om de andere week de wereld-, ze deden dat tegelijk op hoge hakken van het juiste merk en ze wisten perfect welke kleur roze lippenstift vorige week helemaal in en intussen helemaal out was. Jong, mooi, zelfbewust en bereid behoorlijk wat geld aan kleren, make-up en accessoires uit te geven, de droom van elke marketeer. Niet vreemd, aangezien het hele rolmodel door marketeers bedacht werd.

Girlpower moest cool en tof zijn, maar eigenlijk is het een beetje triestig. Het gaat niet zozeer over krachtige vrouwen, maar over koopkrachtige meisjes. En het is gewoon een lelijk woord. De strijd van vrouwen en meisjes is echt nog niet gestreden. Maar we hebben dringend betere woorden nodig. » (1)

Een kleine opfrissing

Het is een feit dat feministisch taalgebruik wel eens tot begripsverwarring leidt. We hebben dan ook niet geaarzeld om onderstaande commentaar naar Klara op te sturen.

De term ‘girl power’ probeert dan misschien wat sexier over te komen voor (koop)krachtige jonge meiden, in feite vertolkt het hetzelfde eenzijdige beeld over de strijd om gelijke kansen als het woord ‘feminisme’. Van ‘femme’ naar ‘girl’, van ‘-isme’ naar ‘power’, het lijkt inderdaad meer op een capitulatie voor de marktboys dan op een grondige actualisering. Dank aan Liesbeth Van Impe om daar even op te wijzen. (En dank aan Espresso natuurlijk om haar daar een forum voor te bieden). Een alternatief is dus zeker aan de orde.

Even recapituleren: de eerste feministes streden voor meer gelijkwaardigheid in de maatschappelijk belangrijke posities, voor een gelijke deelname aan de macht in processen van economische en politieke ontwikkeling. Ze klaagden aan dat hun leefwereld tot privéruimte en zorgarbeid werden beperkt, en voerden met de term ‘gender’ in om erop te wijzen dat er een verschil is tussen biologische kenmerken (vrouw/man zijn) en maatschappelijke posities die beide seksen innemen en die door machtsmechanismen ‘opgelegd’ worden. “Het private is politiek!”. “Women in Development!” Maar toen gebeurden er twee onvoorziene dingen…

 Vrij snel al maakten Afro-Amerikaanse dames duidelijk dat die blanke middenklasse feministes nu wel carrière konden maken, maar dat ze dat maar konden doen omdat ze aan hen – de ‘andere’ vrouwen – de zo vermaledijde zorgarbeid hadden doorgeschoven. Zorgarbeid verdwijnt nu eenmaal niet omdat hij ondergewaardeerd wordt… Gendermechanismen (die rollen toewijzen, niet grond van biologische kenmerken maar van machtsverhoudingen) blijken niet alleen aan sekse gekoppeld te zijn, maar ook aan andere sociale breuklijnen (zoals etnische herkomst, scholingsgraad of socio-economische klasse). Heel wat feministen vinden inmiddels dat het niet kan dat ze de machtsmechanismen waar ze al zo lang onder lijden vanwege de mannen, nu zelf zouden gaan uitoefenen op andere vrouwen. Dat de machtsstrijd tussen mannen en vrouwen gewoon verlegd zou worden naar een strijd tussen vrouwen onderling zeg maar. En dus vond de term “intersectionaliteit” of “kruispuntdenken” (het denken over machtsongelijkheid op meerdere breuklijnen tegelijk) zijn ingang in het gelijke kansendenken. Tevens groeide het besef dat als we over rechtvaardigheid willen spreken, we in eerste instantie aandacht moeten schenken aan de ‘ander’ - de meest kwetsbare - en niet aan de ‘machtige’ (zoals ook Emmanual Levinas betoogde).

 Maar het werd nog erger. De ‘ontwikkelingsprocessen’ waaraan carrièrevrouwen zo graag willen participeren, blijken tot allerlei crisissen te leiden en allesbehalve duurzaam te zijn. Ook mannelijke experts wijzen erop dat de financiële, economisch, ecologische en sociale crisissen te verklaren zijn vanuit het feit dat het Westerse ontwikkelingsmodel (waarin het rentegeld als ruil- en valorisatiemiddel het monopolie heeft (2)) veel te ‘mannelijk’, te patriarchaal is (bvb Prof. Dr. Bernard Lietaer (3)). En hoewel er nog steeds feministes zijn die met de mannen willen ‘concurreren’ voor sleutelposities in dat ‘mannelijke’ ontwikkelingsmodel (of ‘mannelijke’ waarden als concurrentie en competitie willen overnemen), staan er tegenwoordig veel vrouwen EN mannen op die vinden dat het nu het moment is om ook vrouwelijke waarden (als samenwerking en solidariteit) meer naar voren te schuiven, en dus niet langer alles alleen maar aan monetaire waarde van masculien geld af te meten. Van ‘women in development’ naar ‘gender as transition’ dus (afgekort : van ‘WID’ naar ‘GAT’).

En dus? Er zijn nog steeds ‘WID-strategieën’ nodig! Zolang de vrouwen niet gelijkwaardig aan de macht kunnen deelnemen, is de macht (dus) mannelijk, niet zozeer omdat ze dan alleen of overwegend door mannen wordt uitgeoefend, maar vooral omdat ze blijkbaar nog steeds op machtsongelijkheid, concurrentie en uitsluiting berust. Women power, girl power, maakt niet uit, vooruit met de geit!

Maar naast WID-strategieën moeten er dringend modellen uitgewerkt worden om aan GAT vorm te geven. Want eens die “girls” in voldoende mate de “power” bereikt hebben om eindelijk eens op een andere (meer duurzame) manier aan ontwikkelingsprocessen vorm te geven, moeten ze wel modellen en strategieën hebben om het verschil te kunnen maken. Anders kunnen ze het net zo goed aan de mannen overlaten om de planeet naar de (beeeep) te helpen.

Voilà, dat is dus eigenlijk waarom er (ook volgens het netwerk Flora) een ander woord voor – of beter of naast – ‘girl power’ nodig is. Van WID naar GAT, WID en GAT… Klinkt ook niet echt sexy, natuurlijk. Maar wacht, ik vraag het even aan mijn computer, mannelijke machine waarvan beweerd wordt dat hij bijna menselijk kan denken… Als ik WID-GAT-debat intyp, trekt de spellingscorrector daar meteen het vertrouwde rode kabbellijntje onder. ‘Spellingssuggestie?’ vraag ik hem… Zijn antwoord: ‘Windgatdebat’. Welja, het kan er soms hevig waaien, maar hopelijk blijkt het achteraf maar een storm in een glas water geweest te zijn.

En o ja, mocht u het willen weten: Flora legt zich als expertisenetwerk toe op het uitwerken van GAT-strategieën. Dat doen we ook met mannen, natuurlijk, tenslotte gaan we samen of we gaan niet (vooruit). Gender beschouwen we als de meest aangewezen notie om (oude en nieuwe) monopolies (die – per definitie - van mannelijke waarden getuigen) te doorbreken of te vermijden. Mensen zullen nu eenmaal altijd man of vrouw blijven, en we hebben beide nodig om de toekomstige generaties leven te geven. Ook al vindt Flora zijn inspiratie in de feministische strijd, we begrijpen ook wel dat de term ‘feminisme’ niet echt wervend is voor mannen. En dus spreekt Flora over ‘veerkracht’ of ‘duurzaamheid’, wetend dat duurzame ontwikkeling niet denkbaar is zonder het monopolie van mannelijke waarden (en waarderingssystemen) te doorbreken.

(1) Liesbeth van Impe, http://radio.klara.be/radio/10_espr… (2) Lees ook : Eigen Schuld dikke buld (3) Lietaer, B. (2011). Au cœur de la monnaie. Systèmes monétaires, inconscient collectif, archétypes et tabous. Paris: Editions Yves Michel.