Sinds ongeveer 10 jaar legt de Europese Unie sterk de nadruk op de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, het belang van arbeidsplaatsen voor vrouwen voor de toekomst van Europa en de noodzaak om mannen te betrekken bij de afstemming tussen beroepsleven en privéleven. Om deze beleidsprioriteiten toe te passen in de praktijk, is het onontbeerlijk dat alle projectpromotoren ze permanent meenemen in hun denkoefeningen en acties. De komende programmatie van het Europees Sociaal Fonds (2007-2013) beschouwt gender daarom als een transversale parameter voor alle projecten. Dat betekent dat men ervan uitgaat dat promotoren van ESF-projecten gender zullen integreren in al hun acties.

In een logica van ‘mainstreaming’ is dat een uitstekend idee, maar tegelijk schuilt daarin ook het gevaar dat gender terzijde geschoven wordt, ‘vergeten’. Want op basis van de ervaring met de voorgaande programmatie en de prioriteiten van de volgende programmatie, kunnen we er bijna zeker van zijn dat projectpromotoren het moeilijk zullen hebben om ‘gender mainstreaming’ — zonder behulp van structurele, externe expertise — vorm te geven. Projectpromotoren hebben immers andere prioriteiten, ze worden overstelpt met werk en vaak beschikken ze over te weinig middelen om een proces van ‘gender mainstreaming’ in gang te zetten. Meestal moeten ze zich tevreden stellen met het realiseren van hun operationele doelstellingen : opleidingen, sociaal-professionele begeleiding van hun doelpubliek, het scheppen van banen enz.

Bovendien vereist gender dat cultureel en sociaal vastgeroeste concepten systematisch worden afgebroken. Een genderanalyse veronderstelt het in vraag stellen van waarden en normen die verankerd zijn in onze samenleving en die iedereen onbewust meedraagt en dagelijks bevestigt. Men moet afstand doen van zijn eigen manier van doen en enorm kritisch staan tegenover zichzelf. Daarom is het voor projectpromotoren – voor wie gender niet het hoofddoel is - moeilijk om een ‘gender mainstreaming’-proces intern te bevorderen.

Vaak wordt gender ook slecht geïnterpreteerd waardoor het veel weerstand oproept, want het concept gaat tegen de stroom van de ‘norm’ in en zorgt voor een permanente kritische kijk, die steunt op een specifieke expertise en knowhow. En ook al spant gender zich in om een aantal mechanismen en realiteiten te ontmantelen, toch is het vooral een middel om een alternatief op te bouwen, en dat moet dagelijks opnieuw worden uitgevonden en ondersteund, zoals elk veranderingsproces.

Bovendien wordt de ervaring rond gender, die momenteel op het terrein wordt ontwikkeld, wordt slechts zelden systematisch geïntegreerd in projecten en past niet noodzakelijk in een logica van duurzaamheid. Dit houdt natuurlijk het risico in dat het genderconcept op lange termijn zijn bestaansreden verliest.

Vanuit een strategisch oogpunt vormen pilootprojecten een ideaal vertrekpunt om aan ‘gender mainstreaming’ te doen. Een pilootproject biedt immers een concrete, veilige en vernieuwende context die promotoren de kans geeft om te experimenteren en om open te staan voor nieuwe concepten, en dus om gender ‘te introduceren’ in hun projecten.

Toegepast op projecten wil ‘gender mainstreaming’ dus een geïntegreerde en transversale strategie zijn die de voorwaarden, prioriteiten en noden die eigen zijn aan vrouwen en mannen systematisch opneemt in alle aspecten van een project (visie, concept, analyse, structuur, doelstellingen, strategieën, activiteiten, methodes, middelen, personeel, cultuur…). En dit om de gelijkheid tussen mannen en vrouwen te verbeteren. Het minimumengagement dat we mogen verwachten ivm gender, moet er dan ook minstens uit bestaan :

 dat men er moet in geloven en een positieve en bereidwillige houding moet aannemen,
 dat de promotoren en partners minstens nieuwsgierig en open moeten staan voor het concept van gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Werken met promotoren en partners die het gelijkheidsprincipe verwerpen zou ingaan tegen het principe van ‘gendermainstreaming’ zelf en tegen het beleid van de Europese Commissie,
 dat opleiding en sensibiliseringssessies de belangrijkste instrumenten zijn om gender te
 integreren in de projecten en activiteiten,
 dat over het verwerven van de juiste competenties onderhandeld moet worden en het resultaat formeel moet opgenomen worden in ‘partnerschapscharters’,
 dat ‘genderbudgetten’ moeten opgenomen worden in het project/partnerschap. Een specifieke financiering toekennen aan gender is al een succes op zich.

Het ESF 2007-2013 wenst dat de Project cycle management-methode (PCM), die haar nut al heeft bewezen in EQUAL-programma’s, op grote schaal dienst doet als referentiemethode in de nieuwe programmatie. De PCM-methode omvat conceptueel enkele fundamentele elementen (bv. participatieve, geïntegreerde methode enz.) die de uitvoering van de principes van gendergelijkheid bevorderen.

De meerwaarde van de genderaanpak moet in deze context niet meer aangetoond worden en het spreekt vanzelf dat meer gelijkheid in de machtsverhoudingen tussen vrouwen en mannen, een vooruitgang betekent voor onze samenleving. Op basis van deze vaststellingen en omwille van de coherentie en de doeltreffendheid wenst Flora Gender Consulting & Training aan nieuwe projectpromotoren een duidelijk, eenvoudig en volledig instrument voor te stellen dat bedoeld is voor ‘gender mainstreaming’, of met andere woorden voor de transversale integratie van gender in projecten. Het gaat om technische fiches met als gemeenschappelijke titel ‘Gelijkheid van M/V : De meerwaarde van ‘gender mainstreaming’ in projecten’, een nieuw instrument dat ontwikkeld is in het kader van EQUAL Actie3.

Concrete bedoeling van deze fiches :

 integreren van gender in de PCM-methode,
 sensibiliseren en stimuleren van denkoefeningen over gender,
 aanbrengen van theoretische elementen en vooral van praktische instrumenten voor de onmiddellijke uitvoering van genderacties,
 aanbrengen van bijkomende informatie en documenten : adressen, inlichtingen, publicaties en internetlinks over gender.

De fiches zullen binnenkort in pdf-formaat kunnen geraadpleegd worden op onze website www.florainfo.be en de gedrukte versie is verkrijgbaar op het secretariaat van Flora.

Veel lees- en werkplezier !