Print

Hoezo, crisis?

Even ter herinnering: de eurocrisis komt erop neer dat sommige Europese landen – nemen we even Griekenland als berucht voorbeeld – teveel schulden hebben gemaakt, meer hebben gekocht dan ze zelf hebben verkocht zeg maar. Andere landen hebben Griekenland dus leningen verstrekt die ze met interest willen terugkrijgen, maar aangezien de Grieken weinig verkocht hebben, gaat dat natuurlijk niet. Vanzelfsprekend mag Griekenland niet failliet gaan, want dan betaalt het zijn leningen nooit terug. Maar de Griek hun schuld kwijtschelden, dat zien de rijkere Europese landen al evenmin zitten, want wat kan er de Grieken dan nog tot meer budgettaire discipline aanzetten? Europa zit dus met een dilemma, en heeft nood aan krachtdadig leiderschap om die moeilijke knoop door te hakken, zo klinkt het. Welnu, professor Ash is van mening dat Duitsland de geknipte kandidaat is om de leidende rol op te nemen. Immers: “de gedisciplineerde manier waarop Duitsland in de voorbije tien jaar met zijn begroting, schuld en lonen is omgegaan, een aanpak die indrukwekkende resultaten heeft opgeleverd en die de Duitsers nu voor heel de eurozone nastreven, is net wat Europa nodig heeft.” Voor wie de resultaten van de Duitse discipline positief waren, zegt hij er niet bij, maar blijkbaar toch niet voor de Grieken. Heeft Duitsland misschien meer naar Griekenland uitgevoerd dan het er gekocht heeft? Deze onduidelijkheid in de redenering van de professor intrigeert ons wel…

Wat verder zegt Ash: "Anderzijds moet Duitsland zich afvragen hoe realistisch het is om van de meerderheid van de Europeanen te eisen dat zij zich als Duitsers gedragen. Als iedereen dat zou doen, als iedereen als de beste zou sparen en exporteren, wie zou hun export dan kopen?"

Aha, dus de manier waarom Duitsland zijn economische succes bereikt, kan dus onmogelijk door iedereen als voorbeeld gevolgd worden. Ons monetair economisch systeem laat dat eenvoudigweg niet toe, zoals we ook reeds in het vorige nummer van Coulissen uitlegden. In een systeem met concurrentie als allesoverheersende waarde, kan onmogelijk iedereen als winnaar – met winst – uit de bus komen! Om een handelsoverschot te creëren, winst te maken en daar ook nog eens interest op te krijgen, heb je een tegenpartij nodig die je export koopt, schulden maakt, en interest op zijn leningen betaalt. En let wel, hoe armer je bent, hoe meer interest je betaalt, wat de schuldenspiraal onvermijdelijk maakt. Deze monetaire logica heeft de financiële crisis van 2008 veroorzaakt, maar blijft blijkbaar toch onverminderd van kracht. Landen die het water aan de lippen staat, betalen nu extra interesten op hun staatsleningen. En dus is de zogenaamde ‘crisis’ gewoon het logische gevolg van een absurd systeem dat als ‘economische discipline’ wordt voorgesteld. Volgt u nog?

Absurd en geniaal ?

Het meest verontrustende van het artikel is eigenlijk dat Ash haast in één adem zegt dat de Europese landen het Duitse voorbeeld moeten volgen EN dat zoiets in onze monetaire economie eigenlijk onmogelijk is. Hoezo? De geleerde zegt dus zelf dat wat hij vraagt, onrealistisch is. De Standaard is toch een kwaliteitskrant? Waarom titelt ze dan niet: “Ash ontmaskerd wegens absurde logica”, of eventueel “Ash ontmaskert absurditeit van monetair-economische logica”? De titel: “Schaakbord Europa” verwijst naar een spel met winnaars en verliezers. De winnaar is degene die de ander schaakmat kan zetten, zijn koning buitenspel zet. In het echte schaakspel is er van een bankier geen sprake, maar in Europa zijn het wel de banken die de regels van het spel bepalen en die maken dat overheden elkaar schaakmat (moeten) zetten. De ene overheid moet verliezen om de ander te laten winnen (winst te laten maken), terwijl de winnaar daarna toch blijkt te verliezen omdat hij de verliezer moet redden zodat die zijn schulden aan hem kan terugbetalen.

Je zou dus verwachten dat een professor op zijn minst roept dat als Europa die bankregels onveranderd als ‘wetten’ blijft hanteren, iedereen uiteindelijk verliest en de crisissen steeds erger zullen worden omdat de regels absurd en onhoudbaar zijn. Of dat het waanzin is dat de economie uitsluitend bankengeld-met-interest gebruikt om het samenleven en samenwerken van burgers te ordenen, omdat dit landen meezuigt in negatieve spiralen op financieel, sociaal en ecologisch vlak. En dat wetenschappers die deze regels nog steeds als ‘economische wetten’ voorstellen, bedriegers en kwakzalvers zijn die absurditeit voor waarheid verkopen! Dat de keizer naakt is, dat het hele prachtige discours van economische groei en welvaart berust op een magisch denken dat in werkelijkheid gewoonweg niet realiseerbaar is.

De macht van de magiër

In zijn boek Au cœur de la monnaie . Systèmes monétaires, inconscient collectif, archétypes et tabous (2) toont Bernard Lietaer aan dat het huidige monetaire systeem beheerst wordt door het archetype van de magiër. De bankier die „uit het niets“ geld creëert door leningen uit te schrijven, lijkt inderdaad op magische wijze de economie te kunnen doen groeien. Alleen vergeet men daarbij dat onze planeet helemaal niet groeit, hoe hard economisten ons dat ook willen doen geloven. Door economisch denken en handelen aan een ‚magisch‘ ruilmiddel te koppelen, ontstaan dus irreële en absurde economische mechanismen. Ook professor Ash , die in februari laatstleden nog het eredoctoraat van de KULeuven kreeg, spreekt zichzelf ongegeneerd tegen, wordt door de krant geweldig knap genoemd: knap staaltje van magie! Het feit dat iemand als Ash de absurditeit niet aanklaagt, en de Standaard hem daar niet op wijst, toont aan dat ook de academische en journalistieke ‘crème de la crème’ door het monetaire ‘magische’ denken geformatteerd is, en niet in staat is ‘out of the money box’ naar de samenleving te kijken. De vele indignados die de voorbije weken de Europese hoofdsteden en Wall Street bezet hielden, vragen nochtans dringend een eind te maken aan deze uitzichtloze logica van het kapitaal.

Een weten gebouwd op reële noden en talenten

Er is vandaag meer dan ooit nood aan ander soort expertise, één die met beide voeten op de grond blijft en vertrekt van de reële noden en mogelijkheden van burgers. Er is nood aan een analysekader dat oog heeft voor alle functies die een samenleving nodig heeft om goed te functioneren, en die erover waakt dat de (monetair vergoede) loonarbeid niet het overwicht krijgt over de andere functies. Kansarme vrouwen, sinds jaren de co-expertes waarmee Flora actie-onderzoek voert, hebben ons altijd geleerd dat armoedeproblemen te verklaren zijn vanuit de dominantie van loonarbeid over de andere vormen van arbeid. Zij leerden ons dat de monetair-economische theorie waar academici en politici zo hoog mee oplopen, helemaal niet tot welzijn voor iedereen leidt. Zij deelden hun levenservaringen met ons zodat we een meer realistisch analysekader konden ontwikkelen. Heel wat organisaties proberen vanuit een solidariteit met de kwetsbaarste mensen aan het economisch handelen een andere vorm te geven. Hun ervaringen bevatten de wijsheid en de expertise waarmee meer duurzame modellen ontwikkeld kunnen worden. Het bijeenbrengen, uitwisselen, zichtbaar maken en versterken van die expertise is dan ook de centrale missie van Flora. Organisaties die ‘op het terrein’ reële alternatieven ontwikkelen voor de ongelijkheid, het geweld en de armoede als gevolg van een ‘bedrieglijk’ monetair systeem, zijn onze uitgelezen partners. Zij verdienen een eredoctoraat!

(1) Timothy Garton Ash, De Standaard, Schaakboord Europa, 13 november 2011. (2) Lietaer, B. (2011). Au cœur de la monnaie. Systèmes monétaires, inconscient collectif, archétypes et tabous. Paris: Editions Yves Michel.